Sáng kiến kinh nghiệm Vận dụng phương pháp dạy học phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh tiểu học trong môn Toán

yết định tiến hành phương án với các dụng cụ đã chuẩn bị.
+ Bước 4: Tiến hành thực nghiệm tìm tòi, nghiên cứu
Khi tiến hành thực nghiệm GV cần nêu rõ yêu cầu và mục đích thí nghiệm. Khi học sinh thực hiện GVcần bao quát lớp, quan sát từng nhóm để kịp thời hỗ trợ.
+ Bước 5: Kết luận và hệ thống hóa kiến thức
Sau khi học sinh thực nghiệm GV có nhiệm vụ tóm tắt, kết luận và hệ thống lại kiến thức để học sinh ghi nhớ hoặc ghi vào vở. GV có thể khắc sâu kiến thức cho học sinh bằng cách cho học sinh đối chiếu lại với các quan niệm ban đầu từ đó học sinh tự phát hiện ra mình sai hay đúng và tự sửa chữa sẽ giúp học sinh ghi nhớ lâu hơn, khắc sâu kiến thức.
Thông qua phương pháp " Bàn tay nặn bột" sẽ phát triển cho học sinh các năng lực và phẩm chất sau:
+ Năng lực tự chủ : HS đưa ra câu hỏi, đưa phương án tìm tòi khám phá...
+ Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Khi HS đưa ra câu hỏi, xây dựng giả thuyết...
+ Năng lực giao tiếp, Năng lực hợp tác.
+ Phẩm chất: Tình yêu con người, động vật,..;trung thực trong tiến hành và báo cáo kết quả; cẩn thận, ham hiểu biết.
d/ Phương pháp dạy học "Phát hiện và giải quyết vấn đề"
Dạy học Phát hiện và giải quyết vấn đề là sự lĩnh hội tri thức thông qua việc xem xét, phân tích vấn đề đang tồn tại và xác định cách thức nhằm giải quyết vấn đề.
Nội dung dạy học được tổ chức thành các tình huống dạy học. Học sinh học tập bằng con đường tìm tòi, khám quá dưới hình thức hoạt động độc lập cá nhân hoặc hợp tác theo nhóm. 
Quy trình thực hiện: 
+ Phát hiện vấn đề: Tình huống có vấn đề, phát hiện vấn đề
+ Giải quyết vấn đề: Hình thành giả thuyết, chứng minh giả thuyết, đánh giá.
+ Vận dụng: Bài tập, câu hỏi, thực tiễn; Tạo tình huống mới.
Lưu ý các tình huống có vấn đề phải kích thích hứng thú nhận thức, tò mò, ham hiểu biết, thích khám phá của học sinh. Các tình huống không quá khó, phải phù hợp nhận thức học sinh. 
e/ Phương pháp dạy học dự án: là phương pháp dạy học trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức tạp, gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết với thực hành. Hình thức học tập chủ yếu là nhóm, kết quả dự án là nhũng sản phẩm có thể giới thiệu được.
Quy trình thực hiện:
+ Bước 1: Chọn chủ đề và xác định mục tiêu
Giáo viên và học sinh cùng nhau đề xuất ý tưởng, xác định chủ đề và mục tiêu của dự án. Cần tạo ra một tình huông xuất phát chứa đựng một vấn đề cần giải quyết, trong đó có liên hệ với thực tiễn đời sống.
+ Bước 2: Xây dựng kế hoạch
Giáo viên hướng dẫn học sinh xây dựng kế hoạch cho việc thực hiện dự án. GV cần xác định thời gian dự kiến hoàn thành sản phẩm, cách tiến hành, giao nhiệm vụ cho từng nhóm, sản phẩm cần đạt được. Học sinh bầu nhóm trưởng, thư kí, thảo luận, thống nhất xây dựng kế hoạch và phân công công việc cụ thể cho từng thành viên.
+ Bước 3: Thực hiện dự án
GV theo dõi quá trình thực hiện của HS, kiểm tra tiến độ thực hiện của các nhóm, trợ giúp các nhóm gặp khó khăn. HS tiến hành tìm kiếm, thu thập và xử lý thông tin, thảo luận nhóm, chuẩn bị nội dung báo cáo dự án.
+ Bước 4: Trình bày sản phẩm
GV tổ chức các nhóm trình bày sản phẩm, tổ chức cho HS trao đổi đặt câu hỏi cho các nhóm.
+ Bước 5: Đánh giá dự án
GV đưa tiêu chí rõ ràng, mục tiêu cần đạt của dự án, thái độ hợp tác của các thành viên nhóm, thời gian hoàn thành, nội dung, hình thức trình bày,... Tổ chức cho HS tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau.
Lưu ý dạy học dự án được thực hiện gắn với các hoạt động thực hành, vận dụng và đòi hỏi phải nhiều thời gian và phải có sự đầu tư mới mang lại hiệu quả.
g/ Phương pháp dạy học " Lớp học đảo ngược"
Lớp học đảo ngược là tất cả các hoạt động dạy học được thực hiện "đảo ngược" so với thông thường. Sự "đảo ngược" ở đây được hiểu là sự thay đổi với các dụng ý và chiến lược sư phạm thể hiện ở cách triển khai nội dung, mục tiêu dạy học và các hoạt động dạy học khác với cách truyền thống trước đây của người dạy và người học. Ở lớp học đảo ngược GV thực hiện những bài giảng, những video về lý thuyết và bài tập cơ bản, chia sẽ qua Internet cho HS xem trước, sau đó GV giải đáp thắc mắc của HS, làm bài tập khó hay thảo luận sâu hơn về kiến thức.
Dạy học theo mô hình lớp học đảo ngược HS xem trước bài giảng qua mạng sau đó GV sẽ tổ chức các hoạt động hợp tác giúp củng cố thêm các khái niệm đã tìm hiểu. HS sẽ chủ động trong việc tìm hiểu nghiên cứu lý thuyết bất cứ lúc nào và xem lại nếu cần (qua bài giảng E-Learning,..). Nhiệm vụ của học sinh là tự học kiến thức mới và làm trước bài tập ở mức thấp. Sau đó HS được tham giáo viên tổ chức các hoạt động để tương tác và chia sẽ lẫn nhau. Các bài tập ở mức cao cũng được thực hiện dưới sự hỗ trợ của giáo viên và các bạn cùng nhóm.
Quy trình thực hiện:
+ Bước 1: Lựa chọn chủ đề dạy học thích hợp
+ Bước 2: GV thiết kế bài giảng, video, phiếu hướng dẫn bài mới( để HS tự học trước) rồi chia sẽ mạng.
+ Bước 3: HS xem bài giảng, video, tài liệu trước
Học sinh đọc phiếu hướng dẫn bài học mới để nhận nhiệm vụ.
Học sinh xem video bài giảng kết hợp nghiên cứu tài liệu bổ trợ như SGK, hình ảnh,...
Học sinh làm bài trắc nghiệm trên mạng, tự kiểm tra bản thân đã hiểu nội dung bài học mới chưa nếu chưa rõ HS xem lại bài giảng ghi lại những câu hỏi, vấn đề chưa rõ.
Học sinh chia sẽ những vấn đề chưa rõ để giáo viên và các bạn đọc trước khi lên lớp.
Giáo viên tổng hợp các vấn đề chưa rõ và kết quả bài tâp trắc nghiệm để chuẩn bị nội dung cho hoạt động tổ chức trên lớp.
+ Bước 4: Lên lớp học sinh thực hành, thảo luận, trao đổi với giáo viên và các bạn.
GV tổ chức cho HS trao đổi, thảo luận sâu các vấn đề chưa rõ, đặt biệt chú trọng trả lời các câu hỏi phổ biến mà nhiều học sinh đặt ra.
Hoạt động luyện tập thực hành nội dung bài mới: Giáo viên tổ chức cho học sinh giải bài tập củng cố nội dung và vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề học tập trong các tình huống tương tự.
Hoạt động vận dụng kiến thức, kĩ năng vào thực tiễn: GV giao nhiệm vụ cho học sinh thực hiện hoạt động vận dụng, liên hệ thực tiễn, giao phiếu hướng dẫn bài học mới (nếu bài sau cũng dạy theo mô hình lớp học đảo ngược).
Phương pháp này hỗ trợ rất tích cực cho giáo viên trong tổ chức dạy học trực tuyến trong điều kiện hiện nay.
h/ Phương pháp dạy học tích hợp: Dạy học tích hợp được hiểu là những hoạt động của học sinh dưới sự tổ chức và hướng dẫn của giáo viên huy động đồng thời kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập.
Các hình thức dạy học tích hợp: Tích hợp trong nội bộ môn học; tích hợp đa môn; tích hợp liên môn; tích hợp xuyên môn.
Quy trình thực hiện: 
+ Bước 1: Lựa chọn nội dung tích hợp
Giáo viên rà soát, đối sánh với chuẩn kiến thức, kĩ năng, chương trình các môn học để tìm kiếm và chọn lọc các bài học, các nội dung học có liên quan từ đó xây dựng thành bài học tích hợp.
+ Bước 2: Xác định mục tiêu dạy học 
Khi xác định mục tiêu cho bài học tích hợp GV cần xuất phát từ các nội dung được chọn lựa để tích hợp, lượng hóa được các mục tiêu mà HS cần đạt được sau bài học.
+ Bước 3: Dự kiến thời lượng, thời điểm học. Giáo viên cần dự kiến số tiết cho bài học tích hợp và thời điểm thực hiện bài học tích hợp.
+ Bước 4: Xây dụng nội dung bài học tích hợp. Giáo viên căn cứ vào mục tiêu, thời gian dự kiến, đặc điểm tâm lí học sinh, thực tiễn địa phương để xây dựng nội dung dạy học tích hợp.
+ Bước 5: Xây dựng kế hoạch bài học tích hợp .
 Tóm lại, có rất nhiều phương pháp dạy học với những cách tiếp cận khác nhau. Việc đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi những điều kiện thích hợp về phương tiện, cơ sở vật chất, kỹ thuật và hình thức tổ chức dạy học, điều kiện về tổ chức, quản lý lớp học. Mỗi giáo viên với sự sáng tạo của mình cần xác định những ưu điểm và hạn chế của từng phương pháp để kết hợp và vận dụng các phương pháp dạy học mang lại hiệu quả cao nhất. 
Thứ hai: Sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực góp phần phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh trong môn Toán
Kỹ thuật dạy học là những cách thức hành động của giáo viên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ nhằm thực hiện và điều khiển quá trình dạy học. Có những kỹ thuật dạy học chung, cũng có những kỹ thuật đặc thù của từng phương pháp dạy học, ví dụ kỹ thuật đặt câu hỏi trong đàm thoại. Các kĩ thuật dạy học được sử dụng như “ Kĩ thuật động não”, “Kĩ thuật tia chớp”, “Kĩ thuật bể cá”, Kĩ thuật sơ đồ tư duy, Kĩ thuật khăn trải bàn, Kĩ thuật "KWL", Kĩ thuật "XYZ", Kĩ thuật dạy học theo trạm,...
	Thứ ba: Tổ chức các hoạt động thực hành, trải nghiệm trong môn Toán giúp học sinh phát triển năng lực phẩm chất:
+ Chương trình môn Toán dành thời lượng thích đáng để tiến hành các hoạt động thực hành và trải nghiệm cho học sinh, chẳng hạn như: dự án học tập về toán, các dự án về ứng dụng toán học vào thực tiễn, tổ chức các trò chơi toán học, câu lạc bộ toán học,...Thông qua các hoạt động đó giúp học sinh vận dụng những tri thức, kiến thức, kĩ năng, thái độ đã được tích lũy từ giáo dục toán học và những kinh nghiệm của bản thân vào thực tiễn cuộc sống một cách sáng tạo, phát triển và hình thành cho học sinh một số năng lực và phẩm chất thiết yếu. 
	+ Nội dung hoạt động trải nghiệm sáng tạo rất đa dạng và mang tính tích hợp, tổng hợp nhiều kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như: Giáo dục đạo đức, giáo dục trí tuệ, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục giá trị sống, giáo dục thẩm mĩ, giáo dục thể chất trong đó có tư duy toán học Hoạt động tập thể trong trường học, các hoạt động của câu lạc bộĐiều này giúp cho các nội dung giáo dục thiết thực hơn, gần gũi hơn với cuộc sống thực tế, đáp ứng được nhu cầu hoạt động của học sinh, giúp các em vận dụng vào thực tiễn cuộc sống một cách dễ dàng, thuận lợi hơn.
	+ Hình thức học qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo cần đa dạng: Khám phá vườn trường, cánh đồng, vườn cây,... Hoạt động trải nghiệm sáng tạo được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như hoạt động câu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, giao lưu với học sinh có khả năng và yêu thích môn Toán,... Mỗi hình thức hoạt động đều mang ý nghĩa giáo dục nhất định. Được thiết kế đa dạng nhưng phải phù hợp với mục đích, yêu cầu của hoạt động, phù hợp với từng đối tượng phải đi từ dễ đến khó, phải đảm bảo tính vừa sức đối với các học sinh.
	Thứ tư: Tăng cường việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
Phương tiện dạy học có vai trò quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học, nhằm tăng cường tính trực quan và thí nghiệm, thực hành trong dạy học. Tuy nhiên các phương tiện dạy học tự làm của giáo viên luôn có ý nghĩa quan trọng, cần được phát huy. Đa phương tiện và công nghệ thông tin vừa là nội dung dạy học vừa là phương tiện dạy học trong dạy học hiện đại. Bên cạnh việc sử dụng đa phương tiện như một phương tiện trình diễn, cần tăng cường sử dụng các phần mềm dạy học cũng như các phương pháp dạy học sử dụng mạng điện tử (E-Learning), mạng trường học kết nối, Trường học lớn (BigSchool)
- Để giúp học sinh phát triển được các năng lực, phẩm chất trong quá trình dạy học giáo viên cần chú ý :
+ Giúp học sinh nắm vững mục tiêu của bài học bằng cách dẫn dắt học sinh tìm hiểu, vận dụng những kiến thức, kĩ năng vào cuộc sống như thế nào ? học sinh học được những gì ? Khởi động để tạo ra tình huống có vấn đề.
+ Nghiên cứu sách giáo khoa, tài liệu liên quan để xác định xem cần hình thành và phát triển ở học sinh những năng lực, phẩm chất nào theo kiến thức, kĩ năng đã đề ra.
 + Xác định khả năng đáp ứng các nhiệm vụ nhận thức của học sinh. Giáo viên phải dự kiến những tình huống phát sinh trong quá trình học tập để khai thác vốn sống, sự trải nghiệm của các em để hình thành các năng lực, phẩm chất thông qua các hoạt động, giúp các em huy động các kiến thức kỹ năng đã có giải quyết tình huống có vấn đề của bài học hay cuộc sống.
	+ Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học trực tuyến và chia sẽ kinh nghiệm ứng dụng cho học sinh giúp các em tiếp cận tốt, chủ động, tích cực tham gia học với hình thức trực tuyến. Nó giúp giáo viên phát triển chuyên môn và học sinh được trải nghiệm một hình thức học tập mới, phát huy tốt khả năng tự học của các em.
	Thứ năm: Đổi mới đánh giá nhằm phát triển tối đa phẩm chất, năng lực người học
- Trong quá trình lựa chọn các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, phương tiện dạy học, cách thức đánh giá giáo viên cần hướng vào việc học cá nhân, nhóm để phát huy việc học tập tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh. Qua đó, thấy được những biểu hiện năng lực, phẩm chất của học sinh thông qua các hoạt động.
	- Trong quá trình học sinh tham gia các hoạt động, giáo viên cần theo dõi, quan sát thái độ, cử chỉ nét mặt để phát hiện em nào gặp khó khăn, kịp thời có biện pháp hỗ trợ, giúp đỡ, em nào có năng khiếu, năng lực tốt cần phát huy.
	- Giáo viên là người trực tiếp đánh giá nên phải nắm rõ thế nào là năng lực, phẩm chất, nó được hình thành bằng con đường nào, làm thế nào để nó hình thành và phát triển. Có như vậy mới giúp người học phát huy được năng lực, hình thành được các phẩm chất tốt đẹp cùa con người mới.
	- Việc đánh giá học sinh cũng cần phối hợp tốt các lực lượng : Giáo viên căn cứ vào các biểu hiện về nhận thức, kĩ năng, thái độ của học sinh ở từng năng lực, phẩm chất để nhận xét, có biện pháp giúp đỡ kịp thời ; học sinh được tự nhận xét và được tham gia nhận xét bạn, nhóm bạn ; khuyết khích cha mẹ học sinh trao đổi, phối hợp với giáo viên, giúp đỡ học sinh rèn luyện và phát triển năng lực, phẩm chất.
	- Cần chú trọng đánh giá thường xuyên, đặc biệt là lời nhận xét trực tiếp với học sinh. Đánh giá phải công tâm, khách quan, công bằng đồng thời phải kịp thời động viên khuyến khích tạo sự tự tin cho học sinh vươn lên trong học tập, đánh giá vì sự tiến bộ của học sinh.
	3.3. Khả năng áp dụng của giải pháp :
	Qua thực tế vận dụng các phương pháp, hình thức dạy học trên vào dạy học môn Toán, tôi và đồng nghiệp trong trường nhận thấy HS say mê hứng thú trong học tập, các em phát triển tốt kĩ năng trình bày, tư duy lập luận một cách tự nhiên và các em tự tin hơn trong học tập. Bước đầu giúp các em có những biểu hiện tích cực, nhằm phát triển tốt các phẩm chất, năng lực của người học. Do đó sáng kiến có thể áp dụng rộng rãi trong việc dạy học toán nói riêng và một số môn học khác nói chung trong các trường tiểu học. 
	 3.4. Hiệu quả, lợi ích thu được hoặc dự kiến có thể thu được do áp dụng giải pháp.
- Các em được giáo viên theo dõi, nhận xét, đánh giá năng lực thông qua các hoạt động giáo dục giúp các em phấn khởi hơn, mạnh dạn, tự tin, tự giải quyết vấn đề và có nhiều sáng tạo mới trong học tập và sinh hoạt hằng ngày. Học sinh có khả năng tư duy sâu hơn, giao tiếp được mạnh dạn hơn, tự tin hơn, có ý thức trách nhiệm hơn. 
Như vậy, so với trước đây phẩm chất, năng lực của học sinh có tiến bộ hơn, đó là do cách đánh giá đã được giáo viên quan tâm, theo dõi, ghi nhận ở từng thời điểm, từng đối tượng. Những học sinh nào có biểu hiện hành vi không tốt được giáo viên, bạn nhận xét nên biết được mình có những hạn chế mà cố gắng học khắc phục, hoàn thiện. Đánh giá ở đây có tính nhân văn rất cao đó là coi trọng sự tiến bộ, cố gắng của học sinh.