Sáng kiến kinh nghiệm Một số giải pháp sử dụng kĩ thuật, phương pháp dạy học tích cực giúp học sinh học tốt môn Toán lớp 4

(mỗi cây cờ tương ứng với điểm 10). Đội trả lời sai thì không được cắm cờ.
 - Sau mỗi câu trả lời các đội khác nhận xét, bổ sung. Nếu bổ sung đúng thì vẫn được cắm cờ cho đội của mình.
 - Tiếp tục như thế với các bài toán còn lại.
 - Cuối cùng giáo viên cùng ban giám khảo công bố điểm, tuyên dương đội thắng cuộc.
 * Hiệu quả mang lại: Trò chơi này không cầu kỳ nhưng vẫn gây được không khí vui, sôi nổi, hào hứng trong giờ học cho các em. Qua trò chơi giúp các em rèn được kỹ năng đáp nhanh, chính xác kết quả nhân nhẩm số có hai chữ số với 11 đã học.


Trò chơi “ Mặt cười mặt mếu”
Ví du 4 : Bài “Phân số bằng nhau” trang 28 sách hướng dẫn học toán 4 tập 2A.) 
Sau khi dạy xong bài này, để khắc sâu kiến thức bài học Tôi cho các em làm bài tập sau : Tìm các phân số bằng phân số 
 Ở bài tập này tôi tổ chức cho học sinh chơi trò chơi “ ghép cánh hoa”
 1. Mục đích:Giúp học sinh biết cách tìm nhanh các phân số bằng nhau.
 2. Chuẩn bị: Mỗi nhóm 1 nhị hoa có ghi sẵn phân số và 5 cánh hoa, 2 cây bút lông màu.
 3. Cách chơi : Từ nhị hoa có phân số hãy tìm những phân số bằng phân số viết vào cánh hoa rồi ghép lại thành bông hoa. Sau khi giáo viên phát lệnh, các nhóm tìm và ghép cánh hoa. Hết thời gian qui định nhóm nào tìm đúng, ghép nhanh, đẹp là thắng. 
 Qua trò chơi này rèn cho các em tính nhanh nhẹn, sự khéo léo khi chơi. Đồng thời giáo dục tinh thần đồng đội cao khi làm việc nhóm.

(Học sinh đang chơi trò chơi “ghép cánh hoa”)

Qua quá trình giảng dạy áp dụng một số trò chơi trong thực tế tôi nhận thấy:
* Tổ chức các trò chơi Toán học có những ưu điểm lớn như sau :
Giúp thay đổi hình thức học tập.
Làm không khí lớp học được thoải mái dễ chịu hơn.
Quá trình học tập trở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn.
Học sinh thấy vui vẻ, cởi mở, nhanh nhẹn, thân thiện hơn.
Học sinh tiếp thu kiến thức bài học tự giác hơn.
Học sinh được củng cố hệ thống hóa kiến thức, được rèn luyện khả năng quyết định, lựa chọn cho mình cách ứng xử đúng đắn, phù hợp trong tình huống, được hình thành năng lực quan sát, rèn luyện kĩ năng tính toán nhanh, chính xác, sự nhanh nhẹn , khéo léo khi tham gia trò chơi, cách nhận xét đánh giá...
Tăng cường khả năng giao tiếp giữa học sinh với giáo viên, giữa học sinh với học sinh.
 * Bên cạnh những ưu điểm kể trên, khi tổ chức một số trò chơi cũng gặp nhiều hạn chế:
Nếu tổ chức không tốt, giáo viên sẽ khó kiểm soát và dễ “cháy giáo án”.
Học sinh có thể quá hưng phấn và có thể ảnh hưởng đến việc học những phần tiếp theo hoặc các môn học khác.
 Vì vậy giáo viên cần nắm vững những ưu nhược điểm của từng trò chơi để sử dụng một cách hợp lí, thích hợp nhằm phát huy những mặt mạnh và hạn chế những điểm yếu, mang lại hiệu quả cao trong giờ dạy của mình.
 * Tóm lại: Các trò chơi thực hiện trong quá trình dạy học có nội dung đa dạng, gắn với những hoạt động trong các tiết học. Các trò chơi này có tác dụng kích thích sự ham muốn học tập của học sinh, lôi cuốn các em bắt đầu hoặc tiếp tục bài học một cách hào hứng. Sử dụng trò chơi Toán học đúng nội dung và mục đích sẽ góp phần dạy học theo định hướng hoạt động lấy học sinh làm trung tâm, làm cho giờ học nhẹ nhàng, học sinh rèn được cách tính nhẩm nhanh, chính xác và sự khéo léo khi tham gia trò chơi, phù hợp đặc điểm lứa tuổi học sinh tiểu học và đạt hiệu quả cao trong quá trình dạy học nhất là việc dạy và học theo chương trình VNEN.
6. Giải pháp thứ sáu: Sử dụng đồ dùng dạy học và ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ kĩ thuật và phương pháp dạy học.
a. Làm và sử dụng đồ dùng dạy học cùng giáo viên.
Để có nhiều đồ dùng dạy học phục vụ các tiết học Toán, tôi thường tổ chức cho học sinh cùng tham gia làm đồ dùng dạy học cùng với giáo viên. Việc tham gia cùng làm đồ dùng dạy học cùng giáo viên làm cho các em cảm thấy thích thú hơn và biết bảo vệ các đồ dùng, sản phẩm phục vụ cho giờ học của mình. Từ đó giúp học sinh có ý thức hơn trong việc học, khơi gợi sự say mê khám phá, học hỏi ở các em vì lứa tuổi các em luôn tò mò và hiếu động thích khám phá và tìm hiểu cái mới . Việc tổ chức làm các đồ dùng, trò chơi để phục vụ các tiết học tôi thường tổ chức cho các em cùng làm vào các giờ ra chơi hoặc vào những buổi chiều mà lớp tôi có ít tiết. Thông qua việc làm đồ dùng cùng giáo viên cũng giúp các em rèn được kĩ năng sống, sự khéo léo, nhanh nhẹn đồng thời giúp các em nắm được cách sử dụng, cách chơi dễ dàng hơn. Nhiều khi một số em có những ý kiến mới, trò chơi mới nảy sinh khi tham gia làm đồ dùng cùng giáo viên. Từ đó, giúp giáo viên có những đánh giá, những cải tiến mới khi làm đồ dùng, đồ chơi càng hoàn thiện hơn. 
(Cô trò cùng làm đồ dùng dạy học)
 (Những sản phẩm hoàn thành)



(Một số sản phẩm cô và trò cùng làm để dự thi “Đồ dùng dạy học tự làm” năm học 2017 – 2018)

b. Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học Toán. 
	Trong thời đại hiện nay, khoa học ngày càng phát triển thì việc áp dụng công nghệ thông tin trong dạy học Toán là điều hết sức cần thiết. Để cho giờ học thêm hấp dẫn và có nhiều bài giảng, trò chơi mới lạ phục vụ cho việc dạy học tôi thường tìm hiểu trên các mạng internet, tham khảo các sách báo để tìm và suy nghĩ ra các bài giảng, trò chơi thiết kế lại theo cách riêng của mình. Việc thiết kế các bài giảng, trò chơi có các nhiều hình ảnh, màu sắc, âm thanh,  sinh động được trình chiếu trên màn hình lớn. Các em cảm thấy rất lạ lẫm, háo hức và thích thú chờ đợi đến tiết toán, làm cho giờ học thêm hấp dẫn. 
	Để thiết kế một bài giảng điện tử, tôi phải: 
- Luôn chuẩn bị bài trình chiếu thật kĩ trước khi thể hiện tiết dạy.
- Xem xét dung lượng kiến thức vừa đủ yêu cầu nội dung bài học trong một tiết dạy (tránh sự quá tải). 
- Chuẩn bị hệ thống câu hỏi đảm bảo tính tối ưu (có tính chất phân hóa đối tượng) ; thông tin câu hỏi trắc nghiệm ít có những sai sót. 
- Nội dung lý thuyết cô đọng và có tính tương tác cao; hình vẽ, âm thanh, bảng biểu trực quan, sinh động hấp dẫn học sinh. 
- Nội dung minh họa là: âm thanh (nhạc nền, nhạc cho từng mục), ảnh (ảnh nền, ảnh minh họa sinh động, video (phim minh họa, phim mô phỏng thực nghiệm,).
- Cuối cùng là sự chuẩn bị những tình huống gọi là “gia vị” nhằm tránh sự căng thẳng, nhàm chán để “giữ lửa” trong suốt tiết học. 
	Đồ dùng dạy học và công nghệ thông tin nói trên chỉ là một phần trong các kĩ thuật, phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực của học sinh. Thành công của một tiết dạy trình chiếu mà tôi áp dụng thể hiện ở hiệu quả tiếp nhận kiến thức, kỹ năng, sự hào hứng học tập của các em ngay ở lớp. Để có một tiết học hiệu quả cần sự tác động nhiều phía, quan trọng nhất là tương tác hai chiều giữa cô và trò. Người giáo viên phải có tình yêu nghề cùng sự cống hiến và không ngừng học hỏi, tự đổi mới để khơi dậy niềm đam mê, hứng thú học môn Toán cho học sinh. Điều này cũng giống như người nghệ sĩ tìm tòi để sáng tạo ra tác phẩm nghệ thuật ; với giáo dục, sự thành công trong tiết dạy và sự tích cực học tập của học sinh là tác phẩm nghệ thuật sáng tạo nhất.
III. KẾT QUẢ VÀ HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN
Qua một thời gian vận dụng các kĩ thuật, phương pháp dạy và học tích cực vào dạy học môn Toán lớp 4 đã có sự chuyển biến như:
 * Về phía giáo viên.
- Giáo viên đã gỡ được những khó khăn như hiện tượng ỷ lại vào nhóm hợp tác, giáo viên đã kiểm soát được việc học của các em.
- Giáo viên đã biết sử dụng linh hoạt những phương pháp dạy và học tích cực vừa không tốn thời gian, vừa làm cho học sinh hứng thú khi học.
- Việc vận dụng các kĩ thuật, phương pháp dạy học tích cực vào dạy môn Toán sẽ kích thích học sinh chủ động chiếm lĩnh kiến thức do đó kết quả sẽ được nâng lên rõ rệt. 
	Qua thực tế giảng dạy, tôi thấy học sinh trong lớp đã nắm bắt kiến thức nhanh và vận dụng vào bài làm một cách vững vàng. Các em trong lớp rất thích học môn Toán và tự tin chiếm lĩnh kiến thức một cách dễ dàng, chủ động. Vì vậy, tôi đã cùng các giáo viên trong tổ khối 4 trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, xây dựng chuyên đề môn học này và vận dụng những kĩ thuật, phương pháp mới để cùng nhau nâng cao chất lượng dạy học môn Toán.
	Nhờ vận dụng những kĩ thuật, phương pháp dạy và học tích cực trong dạy học môn Toán mà tôi đã đạt được danh hiệu giáo viên dạy giỏi cấp Huyện nhiều năm liền và lớp Tôi chủ nhiệm trong các năm học qua luôn đạt thành tích cao trong học tập nhất là về môn Toán. 
 * Về phía học sinh:
 - Sau khi dự giờ thăm lớp các giáo viên ở khối 4 rút ra được thực tế:
 Khi vận dụng các kĩ thuật, phương pháp dạy và học tích cực vào dạy môn Toán có tác dụng kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực, tăng cường hiệu quả học tập, tăng cường trách nhiệm cá nhân, yêu cầu áp dụng nhiều năng lực khác nhau, tăng cường sự hợp tác, giao tiếp, chia sẻ kinh nghiệm ... đối với học sinh. 
 Sau khi áp dụng sáng kiến vào lớp mình đang dạy, kết quả chuyển biến rõ rệt, học sinh phát biểu xây dựng bài sôi nổi, tích cực tham gia các hoạt động nhóm, tự tin trong giao tiếp.
Cụ thể là:
Thời gian
thể nghiệm
Sĩ số HS
lớp 4
Kết quả môn Toán ( Theo thông tư 32)
Giỏi
Khá
Trung bình
Yếu
SL
Tỉ lệ
SL
Tỉ lệ
SL
Tỉ lệ
SL
Tỉ lệ
Năm học:
2013 - 2014
(Chưa áp dụng)
Đầu năm
 26 HS
4
15.3 %
8
30.8 %
12
46.2 %
2
7.7%
Cuối năm
 26
6
23.1 %
11
42.3 %
9
34.6 %
/
/

Năm học
2014-2015 
(Áp dụng) 
Sĩ số HS
lớp 4
Kết quả môn Toán ( Theo thông tư 30)
Hoàn thành
Chưa hoàn thành
 Đầu năm
25 HS
SL
Tỉ lệ
SL
Tỉ lệ
25
100 %
/
/
Cuối năm
25 HS
25
100 %
/
/
Năm học
2015-2016

 Đầu năm
35HS
35
100 %
/
/
Cuối năm
35HS
35
100 %
/
/

Năm học
2016-2017

Sĩ số HS
lớp 4
Kết quả môn Toán ( Theo thông tư 22)
Hoàn thành tốt
Hoàn thành
Chưa hoàn thành
Đầu năm
24 HS
SL
Tỉ lệ
SL
Tỉ lệ
SL
Tỉ lệ


24
100%
/
/
Cuối năm
24 HS

10
41.7%
14
58.3%
/
/

Năm học
2017-2018
Đầu năm
24 HS
5
20.8%
19
79.2%
/
/
Cuối học kì I
24 HS
8
33.3%
16
66.7%
/
/
Giữa học kì II
24 HS
11
45.8%
13
54.2%
/
/
IV. BÀI HỌC KINH NGHIỆM.
 Để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong dạy học môn Toán lớp 4 thì giáo viên phải nghiên cứu kĩ các kĩ thuật, phương pháp dạy học tích cực để vận dụng vào từng bài học, từng tiết dạy, từng hoạt động cụ thể nhằm giúp các em lĩnh hội hết nội dung bài học và rèn luyện các kĩ năng có hiệu quả.
 Giáo viên cần xây dựng kế hoạch từ đầu năm: Sắp xếp chỗ ngồi chú ý sắp học sinh học chậm ngồi cạnh học sinh khá, giỏi để các em có thể giúp đỡ lẫn nhau.
 - Khi sử dụng các kĩ thuật dạy học và phương pháp dạy học tích cực phải chú ý đến đặc điểm đối tượng học sinh trong lớp trước khi soạn giảng.
 - Hệ thống câu hỏi phải phù hợp với đối tượng học sinh trong lớp: rõ ràng, dễ hiểu.
 - Mỗi kĩ thuật dạy học cũng như phương pháp dạy học có những mặt tích cực, hạn chế riêng không xem tuyệt đối hoá phương pháp nào. Để tổ chức dạy học có hiệu quả giáo viên cần phải biết cách lựa chọn, sử dụng những ưu thế của từng phương pháp dạy học phù hợp mục tiêu, nội dung từng bài học, từng lớp học, từng giai đoạn dạy học nhằm phát huy tối đa tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.
 Khi dạy học bài mới giáo viên nên:
 - Tổ chức, hướng dẫn học sinh tự phát hiện và tự giải quyết vấn đề của bài học bằng cách:
 *Hạn chế truyền đạt kiến thức có sẵn.
 *Hướng dẫn học sinh tự phát hiện vấn đề của bài học rồi tổ chức cho học sinh huy động những hiểu biết của bản thân (hoặc nhóm học sinh) để tạo mối liên hệ giữa vấn đề mới phát hiện với các kiến thức thích hợp đã biết, từ đó tự tìm cách giải quyết vấn đề.
 *Trân trọng, khuyến khích mọi cách giải quyết vấn đề của học sinh và giúp học sinh lựa chọn cách giải quyết hợp lí nhất.
 - Tổ chức cho học sinh thực hành, vận dụng kiến thức mới học ngay trong tiết bài mới để học sinh “học qua làm”, góp phần giúp học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức mới, bằng cách: Sử dụng các bài tập trong sách Toán 4 để tổ chức cho học sinh tự làm bài theo năng lực của mình. Sau mỗi bài tập, giáo viên nên nêu một số câu hỏi để học sinh được ôn tập, củng cố kiến thức mới học.
 Khi dạy học các tiết luyện tập, luyện tập chung, thực hành, ôn tập, giáo viên nên:
 - Giúp học sinh tự phát hiện ra mối liên hệ giữa các bài tập và kiến thức đã học, từ đó học sinh biết lựa chọn, sử dụng những kiến thức thích hợp để giải bài tập.
 - Giúp học sinh tự luyện tập, thực hành theo khả năng của từng học sinh, tránh cách dạy học “đồng loạt”, “bình quân”. Giáo viên cần quan tâm đúng mức đến đối tượng học sinh bằng cách phối hợp giữa bài làm của từng cá nhân với trao đổi ý kiến trong nhóm về cách giải của các bạn để tự rút kinh nghiệm và hoàn chỉnh cách giải của bản thân. Không khuyến khích hiện tượng làm hộ, thiếu tự lực hoặc thiếu trung thực khi làm bài.
 - Tập cho học sinh thói quen tự kiểm tra, tự đánh giá, tự rút kinh nghiệm khi làm bài và chữa bài.
 - Tập cho học sinh thói quen tìm nhiều cách giải một bài tập (nếu có thể) và lựa chọn cách giải hợp lí nhất, không thoả mãn với các kết quả đã đạt được.
- Luôn đan xen các kĩ thuật, phương pháp dạy học tích cực trong từng bài học cụ thể để mang lại hiệu quả tối ưu nhất cho học sinh.
 Để tạo hứng thú và tư tin trong học tập môn Toán của học sinh, giáo viên nên:
 - Quan tâm đến mọi đối tượng học sinh trong lớp nhất là học sinh học chậm bằng cách cách kiểm tra chất lượng học sinh của lớp mình và có kế hoạch phụ đạo thật kịp thời, càng sớm càng tốt.
 - Phối hợp sử dụng nhiều hình thức tổ chức dạy học phù hợp với hoạt động cụ thể trong từng tiết học (như học cá nhân, học nhóm, học theo lớp, trò chơi học tập ).
 - Chủ động khai thác nội dung bài học, thường xuyên củng cố, ôn tập. Khi dạy lớp mà có nhiều học sinh yếu kém giáo viên linh hoạt chương trình nhằm giúp các em học tập tốt hơn.
 - Chỉ sử dụng đồ dùng dạy học khi thực sự cần thiết; tạo điều kiện cho học sinh tự huy động các kiến thức và kinh nghiệm đã có để phát hiện và giải quyết vấn đề của bài học, bài tập; hướng dẫn học sinh nên nhận xét hoặc kết luận ở tầm khái quát hơn (so với lớp 3).
- Yêu thương, gần gũi, giúp đỡ các em có hoàn cảnh khó khăn trong học tập, nhất là các em học chậm; giúp cho mỗi học sinh có tính kiên nhẫn, lòng nhẫn nại trong học tập, vượt khó vươn lên học tốt.
- Tuyên dương, khen thưởng khích lệ các em có những thành tích nổi bật hay chăm chỉ học hành.
- Bên cạnh đó, tâm thế thoải mái, tự tin là một chất xúc tác cần thiết cho tiết dạy; thái độ cởi mở thân mật của giáo viên khi bước vào lớp làm không khí lớp học thêm phấn chấn. 
 ¯ LỜI KẾT:
 Trên đây là một số giải pháp sử dụng kĩ thuật, phương pháp dạy và học tích cực vào dạy môn Toán mà bản thân tôi đã áp dụng trong những năm giảng dạy lớp 4. Tôi nghĩ rằng việc giúp học sinh có hứng thú học tốt trong giờ học toán là điều mà mọi giáo viên đều quan tâm. Tôi tin chắc rằng với cái tâm của một nhà giáo, với lòng yêu nghề mến trẻ thực sự thì giáo viên chúng ta sẽ gây được hứng thú giúp các em học tốt và đó là một thành công lớn trong cuộc đời giảng dạy của mỗi người.
 Rất mong đồng nghiệp, hội đồng khoa học góp ý bổ sung những suy nghĩ chưa hoàn chỉnh để bản thân rút kinh nghiệm và thực hiện tốt hơn.

 Phước Hải, ngày 27 tháng 3 năm 2018

Người viết


Đỗ Thị Tuyết Mai